Gebouwen, buurten en bedrijventerreinen die als ‘holons’ hun energiestromen lokaal regelen, kunnen netcongestie verminderen en kostbare netverzwaring beperken. Dat stellen Auke Hoekstra van Zenmo simulations en Marnix Brongers van Fuga Consultancy, die hiervoor op 17 november een petitie en studie aanbieden aan de vaste Kamercommissie Klimaat en Groene Groei.
De petitie loopt vooruit op het Kamerdebat over netcongestie op 25 november. Volgens de initiatiefnemers kunnen slimme aansturing en een betere benutting van het bestaande elektriciteitsnet de maatschappelijke kosten tot 2050 met ruim €200 miljard verlagen ten opzichte van alleen sturen op de elektriciteitsprijs. Daarvoor moeten netbeheerders meer gegevens beschikbaar stellen en vaker investeren in alternatieven voor netverzwaring.
Regel energiestromen lokaal met holons
Een holon is een gebouw, buurt of bedrijventerrein dat zijn energiestromen zoveel mogelijk zelf regelt. Warmtepompen, laadpunten, batterijen en slimme omvormers stemmen vraag en aanbod lokaal op elkaar af. Uitwisseling met het bovenliggende elektriciteitsnet vindt plaats wanneer dat nodig is. Zenmo onderzocht deze aanpak in opdracht van Energy Innovation NL en RVO. De simulatie omvat 6 gebiedstypen, waaronder woonwijken, bedrijventerreinen, landbouw en industrie.
In de berekeningen daalt de piekbelasting per eengezinswoning van 3,5 kW zonder slimme sturing naar 2,7 kW bij sturing op de elektriciteitsprijs. Met een aanvullende lokale congestieprikkel komt die piek uit op 1,5 kW. Daarmee zouden op hetzelfde net ruim twee keer zoveel woningen passen als zonder sturing.
Landelijk ligt de berekende piek met lokale congestiesturing 23 procent lager dan bij uitsluitend prijssturing. De bijbehorende besparing bedraagt volgens de studie tot 2050 €47 miljard aan netverzwaring en €155 miljard aan congestieschade. Dit zijn modeluitkomsten binnen het onderzochte scenario.

Stuur op de belasting van de transformator
De initiatiefnemers stellen voor om een dag vooruit te bepalen welke transformatoren overbelast dreigen te raken. Alleen op die plekken en uren wordt het netgebruik duurder. Warmtepompen, elektrische auto’s en batterijen reageren daar automatisch op. Deelnemers zouden een deel van de besparing terugkrijgen via lagere netkosten.
Dat gaat verder dan sturen op een dynamisch energiecontract. Daarbij reageren apparaten op de elektriciteitsprijs, terwijl het voorstel ook rekening houdt met de lokale transportcapaciteit. Goedkope stroom betekent immers niet automatisch dat er op het plaatselijke net ruimte beschikbaar is.
De indieners waarschuwen dat vaste, landelijke tariefblokken nieuwe pieken kunnen veroorzaken. Apparaten kunnen gelijktijdig inschakelen zodra een goedkoper tijdsblok begint. Een lokale congestieprikkel moet het verbruik gerichter verschuiven.
Maak netdata en knelpunten inzichtelijk
Om passende oplossingen te ontwikkelen, moeten marktpartijen weten waar het elektriciteitsnet vastloopt. Hoekstra en Brongers vragen daarom om openbare gegevens over de opbouw en belasting van het net. Het voorstel betreft opgetelde verbruiksprofielen waaruit geen individueel verbruik is af te leiden.
Ook willen zij wachtrijen uitsplitsen naar gebied en netlaag, met informatie over het specifieke knelpunt. Gemeenten, bedrijven en energiegemeenschappen kunnen dan berekenen welke combinatie van sturing en opslag ruimte oplevert.
Volgens de indieners ligt hier een belangrijke blokkade: netbeheerders kiezen te vaak voor verzwaring en delen onvoldoende gegevens waarmee andere partijen alternatieven kunnen uitwerken. Zij vragen de Tweede Kamer daarom om druk uit te oefenen op de netbeheerders en toezichthouder ACM. Die moet volgens hen scherper toezien op de afweging tussen netverzwaring en het inkopen van flexibiliteit.
Beloon flexibel vermogen
Een vooraf bekende beloning voor het oplossen van knelpunten moet het aantrekkelijker maken om lokale flexibiliteit aan te bieden. Daarbij zien de indieners een rol voor Congestion Service Providers (CSP’s). Deze partijen bundelen flexibel vermogen van meerdere aansluitingen en bieden dat aan de netbeheerder aan.
Daarvoor zijn volgens de petitie onder meer een aanmeldprocedure, actuele transformatorgegevens en een meetstandaard nodig. Ook moeten afspraken komen over wie de vrijgekomen capaciteit krijgt en welke vergoeding deelnemers ontvangen voor het ontlasten van het net. De indieners willen dat buurten en bedrijventerreinen in 2027 volop via een CSP kunnen deelnemen.
Meet hoeveel capaciteit beschikbaar is
Naast slimme aansturing noemt de petitie technische maatregelen aan het net zelf. Sensoren kunnen de temperatuur en het doorhangen van bovengrondse hoogspanningsgeleiders meten. Zo wordt duidelijker hoeveel stroom een verbinding op dat moment veilig kan transporteren.
Volgens de indieners kan nauwkeuriger meten circa 20 procent extra capaciteit opleveren ten opzichte van de huidige vuistregels. Ook noemen zij geleiders met een koolstofkern, die bij opwarming minder uitzetten.
Netverzwaring blijft volgens Hoekstra en Brongers nodig. Met lokale flexibiliteit en technische verbeteringen kunnen uitbreidingen echter kleiner worden uitgevoerd of worden uitgesteld. Daarmee willen zij ook de schade beperken voor woningbouwprojecten en bedrijven die op transportcapaciteit wachten.


